"Η Καλαμάτα έχει τη δυναμική να γίνει Arl"
Με μια σπάνια ικανότητα να αποτυπώνει την "παρουσία" του τοπίου και του φωτός, η προσέγγισή του στον κόσμο της φωτογραφίας δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή, αλλά μας καλεί σε μια βαθιά, ειλικρινή σχέση με τη φύση και τον χρόνο. Μέσα από την εμπειρία του, έχουμε τη δυνατότητα να ζήσουμε και να νιώσουμε τον κόσμο γύρω μας με έναν πιο ευαίσθητο και συνειδητό τρόπο.
Με μεγάλη χαρά και ενθουσιασμό, υποδεχόμαστε τον καταξιωμένο φωτογράφο Λάριο στην πόλη μας, Καλαμάτα, για την 1η Διεθνή Συνάντηση Φωτογραφίας Καλαμάτας. Η δουλειά του, γεμάτη σεβασμό προς τη φύση και τον άνθρωπο, αναδεικνύει τη δύναμη της φωτογραφίας ως εργαλείο αναζήτησης και έκφρασης, δημιουργώντας εικόνες που συγκινούν και προκαλούν σκέψεις.
Με εκτίμηση και σεβασμό, περιμένουμε τον κ. Λάριο να μοιραστεί τις εμπειρίες του και την καλλιτεχνική του οπτική, προσφέροντας στους συμμετέχοντες και τους επισκέπτες της συνάντησης μια ανεκτίμητη ευκαιρία να βυθιστούν στον κόσμο της φωτογραφίας τοπίου, με τη μοναδική του ματιά και το πάθος του. Η παρουσία του στην Καλαμάτα σίγουρα θα είναι πηγή έμπνευσης για όλους μας.
Με την ευκαιρία αυτής της συνέντευξης, έχουμε την τιμή να παρουσιάσουμε κάποιες από τις σκέψεις και τις φιλοσοφίες του, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο που η φωτογραφία του διαμορφώνει τη σχέση του με τον κόσμο και την τέχνη.
Συνέντευξη στη Νατάσα Σταματοπούλου
1) Από τον τρόπο σκέψης του μηχανικού και τους αλγόριθμους, στην αναζήτηση του φωτός και της σιωπής — πότε συνειδητοποίησες ότι η φωτογραφία δεν ήταν απλώς χόμπι, αλλά ένας άλλος τρόπος ύπαρξης;
Αυτή η μετάβαση έγινε τη στιγμή που άλλαξε και η ίδια η εποχή — όταν περάσαμε από την αναλογική στην ψηφιακή φωτογραφία.
Πάντα είχα έντονο ενδιαφέρον για τη φωτογραφία, είχα μηχανές και πειραματιζόμουν, αλλά ποτέ με συνέχεια ή στόχευση. Το 2004, απέκτησα την πρώτη μου ψηφιακή φωτογραφική μηχανή και έβγαλα μια φωτογραφία στο γαμήλιο ταξίδι μας στο Παρίσι, στο Muséed'Orsay. Με την επιστροφή μας την έστειλα, σχεδόν παρορμητικά, στο περιοδικό "Φωτογράφος" — και βραβεύθηκε.
Από εκεί και μετά, με τις δυνατότητες του νέου μέσου, η σχέση μου με τη φωτογραφία άλλαξε. Δεν ήταν απλώς ένα χόμπι. Δεν ήταν πια μια τυχαία αποτύπωση στιγμών. Ήταν κάτι εντελώς καινούριο. Ένας άλλος τρόπος να είμαι παρών. Ένας τρόπος να βλέπω πιο καθαρά. Να βγαίνω από τον θόρυβο της καθημερινότητας, από τις οθόνες, τους αλγορίθμους και τα deadlines. Η φωτογραφία έγινε για μένα ένας άλλος ρυθμός. Μια στάση ζωής. Με τον καιρό, έμαθα να βλέπω τον ίδιο κόσμο αλλιώς. Όχι με τεχνικό βλέμμα, αλλά με βλέμμα που αναζητά. Και εκεί που πριν δεν έβλεπα τίποτα, άρχισαν να εμφανίζονται χιλιάδες μικρές, πανέμορφες, αυθεντικές εικόνες. Μυστικές. Εικόνες που δεν έβλεπα πρώτα. Ήταν όλες κρυμμένες ανάμεσα στα χιλιοστά του δευτερολέπτου, που τώρα μάθαινα να βλέπω.
2) Το έργο σου φαίνεται να αποτυπώνει όχι απλώς τοπία, αλλά μια επιστροφή στην "παρουσία". Τι σημαίνει για σένα η λέξη "παρουσία" μέσα στο κάδρο;
Η παρουσία, για μένα, δεν είναι απλώς η φυσική τοποθέτηση μέσα σε έναν χώρο. Είναι η πλήρης απουσία διάσπασης. Είναι η στιγμή που δεν υπάρχει τίποτα άλλο — ούτε ήχος, ούτε σκέψη, ούτε επόμενη κίνηση. Είναι αυτή η λεπτή νοητή γραμμή ανάμεσα σε εμένα, το τοπίο και στο φως. Εκεί που η φωτογραφία δεν είναι απλώς μια «τεχνική» διαδικασία με σωστές ρυθμίσεις. Εκεί που το φως δεν είναι απλώς μια μεταβλητή που πρέπει να λάβεις υπόψη σου στο κάδρο, αλλά ένας ζωντανός συνομιλητής. Παρουσία είναι το βλέμμα που κάθεται απέναντι από ένα τοπίο και περιμένει. Περιμένει -ίσως για ώρες- για το μικρό θαύμα που θα συμβεί μπροστά του. Δεν παρεμβαίνει. Δεν καταναλώνει. Δεν βιάζεται. Βρίσκεται εκεί με σεβασμό.
Στην πραγματικότητα, η λέξη "παρουσία" δίνει νόημα σε αυτό που κάνω. Αν δεν είσαι παρών, πραγματικά παρών, τότε δεν υπάρχει φωτογραφία. Υπάρχει απλώς μια τυχαία εικόνα. Η φωτογραφία ξεκινά όταν σταματάς να βλέπεις τον κόσμο ως κάτι δεύτερο, ως background σκηνικό. Η φωτογραφία ξεκινά ότι αρχίζεις και βλέπεις το τοπίο που έχεις μπροστά σου ως συνομιλητή. Η παρουσία είναι αυτή η αλλαγή.
Και αυτή απόφαση να σταθείς απέναντι στο τοπίο και να του αφιερώσεις χρόνο, προσοχή, και σεβασμό — είναι πάντα συνειδητή. Δεν είναι προϊόν τύχης. Είναι επιλογή. Το τοπίο, η φύση, είναι αυτό που βρισκότανεκεί πριν από εμάς, και θα είναι μετά από εμάς. Και η φωτογραφία είναι για μένα ο τρόπος να συναντώ —έστω και για λίγο— αυτή την αιωνιότητα.
3) Αποκλείεις συνήθως την ανθρώπινη μορφή στις εικόνες σου, όμως η ανθρώπινη εμπειρία είναι παντού παρούσα. Ποιος είναι ο λόγος αυτής τηςεπιλογής στο έργο σου;
Δεν προσπαθώ να αφαιρέσω τον άνθρωπο από τις φωτογραφίες μου. Στην πραγματικότητα, επιλέγω να μην τον εντάξω οπτικά μέσα στο κάδρο. Ο άνθρωπος υπάρχει, αλλά διαφορετικά. Είναι ο θεατής. Είναι το συναίσθημα που κουβαλά αυτός που κοιτάζει τη φωτογραφία. Η μη εμφάνισή του στο κάδρο, στην πραγματικότητα, δεν είναι απουσία. Είναι χώρος. Χώρος για να ακουστεί το τοπίο.
Η φυσική παρουσία του ανθρώπου πολλές φορές στη φωτογραφία λειτουργεί ως «κέντρο». Έρχεται να κυριαρχήσει στη σκηνή. Εγώ -αντίθετα- προσπαθώ να θυμίσω ότι δεν είμαστε το κέντρο. Ότι υπάρχει μια ομορφιά που προϋπήρχε και θα συνεχίσει να υπάρχει χωρίς εμάς. Είμαι θιασώτης της άποψης πως τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με την αναζωογονητική σχέση με τη φύση και το τοπίο. Μια απλή βόλτα -για παράδειγμα- βαθιά στην καρδιά ενός δάσους, χωρίς επαφή με όσα σου αποσπούν την προσοχή στην καθημερινότητα, είναι επουλωτική. Όπως και η αναμονή για το πρώτο φως μιας νέας ημέρας, σε απόλυτη ησυχία. Και τίποτα δεν είναι πιο ελπιδοφόρο από το να φωτογραφίζεις τη δύναμη της «αιώνιας» φύσης, χωρίς ανθρώπους, χωρίς την ανάγκη να είμαστε εμείς -πάντα- το θέμα, με τη γνωστή αυτοαναφορικότητα που μας διακρίνει ως είδος!
Γι’ αυτό και στις φωτογραφίες μου βρίσκονται στο προσκήνιο τα δάση, τα τοπία, οι θάλασσες — ανεμπόδιστα και «γυμνά». Όπως σου αποκαλύπτονται όταν αποσυρθούν τα πλήθη. Όταν σιγήσουν οι άνθρωποι. Τότε ακούς το φως, βλέπεις τη σιωπή, νιώθεις το χώρο. Και μέσα σε αυτό το χώρο, ο θεατής —ο κάθε θεατής— μπορεί να προβάλλει κάτι δικό του. Ένα συναίσθημα. Μια απώλεια. Μια ελπίδα. Εκεί, το προσωπικό γίνεται οικουμενικό. Και αυτή η απουσία —αν τη δεις αλλιώς— δεν είναι κενό. Είναι πρόσκληση.
4) Έχοντας περάσει χρόνια μέσα σε δομημένα, τεχνοκρατικά περιβάλλοντα, πώς σε έχει επηρεάσει αυτή η εμπειρία στη σύνθεση και την προσέγγιση της εικόνας σου;
Η εμπειρία μου από τον χώρο της τεχνολογίας και των επιχειρήσεων δεν με κράτησε μακριά από την τέχνη. Αντιθέτως, με βοήθησε να την δω με πιο καθαρό βλέμμα. Εργάζομαι για πολλά χρόνια σε σύνθετα, απαιτητικά περιβάλλοντα, όπου η σκέψη έπρεπε να είναι γρήγορη, στρατηγική, συνθετική και ταυτόχρονα αποδοτική. Αυτές οι συνθήκες με έκαναν να αναζητώ, σχεδόν ενστικτωδώς, κάτι συμπληρωματικό στον αντίποδα: στιγμές σιωπής, απλότητας και καθαρής ματιάς. Κι έτσι, η φωτογραφία δεν έγινε απλώς ένα χόμπι ή μια διέξοδος. Έγινε τρόπος να θυμηθώ τι έχει πραγματικά σημασία.
Στη σύνθεση, έχω μια φυσική τάση για καθαρότητα και ισορροπία. Θέλω η εικόνα να έχει μια εσωτερική δομή, να μπορεί να σταθεί χωρίς εξηγήσεις. Αυτή η τάση δεν ήρθε από κάποιαεικαστική παιδεία, αλλά από την επαφή μου με την επιστήμη του μηχανικού και τα μαθηματικά. Από τη συνήθεια να εντοπίζω μοτίβα, να οργανώνω τη σκέψη μου γύρω από άξονες και να συνθέτω λύσεις. Αυτή η μεθοδικότητα έχει μεταφερθεί σχεδόν ασυνείδητα και στον τρόπο που βλέπω και πλαισιώνω το τοπίο. Δεν πρόκειται για ψυχρή τεχνική — πρόκειται για ανάγκη να αποδοθεί μια μορφή τάξης, ακόμα και μέσα στο χάος μιας καταιγίδας ή ενός δάσους που αλλάζει από λεπτό σε λεπτό.
Εκεί λοιπόν γεννιέται μια δημιουργική ένταση. Από τη μία, η τεχνοκρατική πλευρά που ζητά ακρίβεια, δομή και έλεγχο. Από την άλλη, η φωτογραφική πλευρά που με ωθεί να αφεθώ, να εμπιστευθώ το φως και τη στιγμή. Οι δύο αυτές πτυχές είναι αντιφατικές, αλλά όχι ανταγωνιστικές. Συνυπάρχουν. Και κάπου ανάμεσα στις δύο, γεννιούνται οι πιο ειλικρινείς εικόνες μου.
5) Σε μια εποχή ταχύτητας και υπερπληροφόρησης, πώς πιστεύεις ότι μπορεί η τέχνη σου να λειτουργήσει ως "αντίσταση" ή "ανάπαυση";
Η φωτογραφία τοπίου που δημιουργώ δεν έχει σκοπό να "φωνάξει". Ούτε να τραβήξει την προσοχή με εντυπωσιασμούς. Αντιθέτως, επιδιώκει να προσφέρει χώρο. Χρόνο. Αναπνοή. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου όλα κινούνται υπερβολικά γρήγορα, όπου κάθε στιγμή μοιάζει να πρέπει να αξιοποιηθεί, να ποσταριστεί, να αποδώσει. Κι εκεί μέσα, η τέχνη —και ειδικά η φωτογραφία τοπίου— μπορεί να λειτουργήσει σχεδόν θεραπευτικά. Όχι ως φυγή, ούτε ως αντίσταση. Αλλά ως παύση. Ως υπενθύμιση πως δεν χρειάζεται να τρέχουμε συνεχώς για να βρούμε την ομορφιά. Συχνά, αυτή είναι ήδη εκεί. Ανάμεσα στα δευτερόλεπτα. Αρκεί να την αναζητήσεις!
Όταν δημιουργώ τα φωτογραφικά μου έργα σε τοπία όλου του κόσμου, δεν κυνηγώ την επιβεβαίωση. Κυνηγώ τη σιωπή. Κυνηγώ την ουσία που κρύβεται είτε σε μια φευγαλέα σκιά, είτε σε μια λεπτομέρεια, είτε στο πως "γράφει" το τελευταίο φως της ημέρας πάνω σε έναν κάμπο. Και αυτή η διαδικασία —της προσμονής, της παρατήρησης, της απόλυτης συγκέντρωσης— είναι που καθιστά τα φωτογραφικά έργα σαν κάτι που αποζητούν να τα ζήσεις, όχι απλώς να τα κοιτάξεις.
Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που επιλέγω να παρουσιάζω τη δουλειά μου σε μεγάλα μεγέθη, με απόλυτη προσοχή στην ποιότητα της εκτύπωσης. Θέλω το κάθε έργο να έχει φυσική παρουσία στον χώρο. Να είναι κάτι που σε καλεί να σταθείς μπροστά του. Όχι να το ξεφυλλίσεις στα γρήγορα ή να "σκρολλάρεις" αδιάφορα σε μια μικροσκοπική οθόνη. Όταν ένα έργο έχει υλική υπόσταση, μια μεγάλου μεγέθους εκτύπωση σε fine-art χαρτί για παράδειγμα, τότε απευθύνεται σε όλες τις αισθήσεις. Και τότε μόνο μπορεί πραγματικά να μεταφέρει το συναίσθημα που επιδιώκει. Τότε μόνο μπορεί να γίνει μια βαθιά ανάσα, σε έναν κόσμο που όλα περνούν φευγαλέα. Αυτή η επιλογή στον τρόπο παρουσίασης των φωτογραφικών μου έργων, την θεωρώ μια επιστροφή στην ουσία.
6) Υπάρχει κάποιο μέρος, τοπίο ή φως που σε άλλαξε ως φωτογράφο; Μια στιγμή που ένιωσες πως η φωτογραφία ήταν λιγότερο καταγραφή και περισσότερο αποκάλυψη;
Δεν θα μπορούσα να ξεχωρίσω μόνο μία στιγμή. Για μένα, αυτή η μετατόπιση —από την απλή καταγραφή στην αποκάλυψη— είναι μια συνεχής διαδικασία. Κάθε φορά που βρίσκομαι μπροστά σε ένα νέο τοπίο, νιώθω σαν να ανοίγεται ένα ακόμη παράθυρο στον κόσμο. Κάτι καινούργιο αποκαλύπτεται. Και κάθε φορά που αποτυπώνω το φως σε ένα διαφορετικό σημείο του κόσμου, καταλαβαίνω κάτι περισσότερο — τόσο για τη φύση όσο και για μένα τον ίδιο.
Δεν έχει να κάνει με θεαματικά σκηνικά ή με φωτογραφίες που «κερδίζουν εντυπώσεις». Έχει να κάνει με τον χρόνο που αφιερώνεις. Με την παρατήρηση. Με τη σιωπή. Άλλοτε σε έναν υγροβιότοπο της Μασσαλίας, με τα πάλλευκα άλογα να περνούν σαν απόκοσμες φιγούρες, άλλοτε χαμένος στην ομίχλη των Μετεώρων, κι άλλοτε σ’ ένα μαγικό τοπίο της Τοσκάνης που το αγγίζει το πρώτο φως. Σε κάθε νέα φωτογραφική μου αποστολή νιώθω πως κουβαλώ μαζί μου όλες τις προηγούμενες στιγμές —και πως προσθέτω μια ακόμη. Μια νέα εμπειρία, που με μαθαίνει κάτι βαθύτερο.
Η φύση δεν σου δείχνει ποτέ όλα της τα μυστικά με την πρώτη. Θέλει επανάληψη. Παρουσία. Ταπεινότητα. Και μέσα από αυτή τη διαδρομή, η φωτογραφία μετατρέπεται σε κάτι πολύ περισσότερο από μια εικόνα. Γίνεται τρόπος να κατανοήσεις τον κόσμο,. Και αυτό είναι που με κρατά ενεργό. Αυτό είναι που συνεχίζει να με αλλάζει.
7) Φέτος έχουμε τη χαρά και την τιμή να σε φιλοξενούμε ως προσκεκλημένο στη "1η Διεθνή Συνάντηση Φωτογραφίας Καλαμάτας", που διοργανώνει η Φωτογραφική Ομάδα Καλαμάτας. Θα θέλαμε να μοιραστείς μαζί μας λίγα λόγια για αυτή τη συμμετοχή σου, αλλά και να στείλεις –αν θέλεις– μια ευχή ή ένα μήνυμα προς όσους θα συμμετέχουν και αγαπούν τη φωτογραφία.
Η φετινή "1η Διεθνής Συνάντηση Φωτογραφίας Καλαμάτας" δεν είναι απλώς ένα ακόμη φωτογραφικό φεστιβάλ. Είναι μια πολύπλευρη, ουσιαστική συνάντηση ανθρώπων από πολλές γωνιές του κόσμου, που προσεγγίζουν τη φωτογραφία με βάθος, συνέπεια και δημιουργικότητα. Εκθέσεις, ομιλίες, βιωματικά εργαστήρια, διαδραστικές εικαστικές εμπειρίες και ανοιχτές συζητήσεις — όλα δείχνουν μια σοβαρή και μελετημένη προσπάθεια να δοθεί στη φωτογραφία ο χώρος που της αξίζει: ως μορφή τέχνης, ως πεδίο αναζήτησης, αλλά και ως κοινωνικός συνομιλητής.
Και έχει πολύ μεγάλη σημασία, ότι όλα αυτά συμβαίνουν στην Καλαμάτα. Σε μια πόλη με βαθύ πολιτιστικό αποτύπωμα και αίσθηση ιστορικής συνέχειας. Είναι μεγάλη τιμή για μένα να βρίσκομαι ανάμεσα σε ανθρώπους που χτίζουν τέτοιες γέφυρες — μεταξύ διαφορετικών οπτικών, γενεών, καλλιτεχνικών ιδιοσυγκρασιών.
Στο πλαίσιο αυτό, προσωπικά σχεδιάζω να ανοίξω μια συζήτηση γύρω από τη φωτογραφία τοπίου, όχι μόνο ως αισθητική απόδοση της φύσης αλλά ως έναν τρόπο να αναγνωρίζουμε τη θέση μας σε αυτήν. Σκέφτομαι πως ίσως θα είχε ενδιαφέρον να μιλήσω όχι με τεχνικούς όρους, αλλά για τα «υλικά» και την προσέγγιση, που γεννούν μια εμπειρία πιο βαθιά από την απλή καταγραφή μιας εικόνας.
Εύχομαι αυτή η πρώτη διεθνής συνάντηση να αποτελέσει την απαρχή μιας διαρκούς θεσμικής παρουσίας στον ευρωπαϊκό χάρτη της φωτογραφίας. Όπως η πόλη Αρλ στη Γαλλία έγινε η ανεπίσημη πρωτεύουσα της ευρωπαϊκής φωτογραφίας, έτσι αναλογικά και η Καλαμάτα έχει τη δυναμική, το πάθος και το υπόβαθρο να εξελιχθεί σε έναν αντίστοιχο, ανοιχτό χώρο ανταλλαγής και έμπνευσης. Και μόνο το γεγονός ότι γίνεται αυτή η αρχή, είναι κάτι σπουδαίο για τη φωτογραφία. Ας τη στηρίξουμε όλοι γιατί κάτι τέτοιο είναι δυνατόν να επιτευχθεί!
Γιάννης Λάριος
@yannislariosphoto
